Azize Orlan’ın Yeniden Bedenlenmesi
Bedenini sanatı için kullanan bir başka sanatçı, Kıbrıs asıllı Avustralya’lı Stelarc (1947), insan bedeninin ‘süresi dolmuş, köhneleşmiş ya da biyolojik olarak yetersiz’ olduğu düşüncesi ile kendi bedenini fazlasıyla manipule ve tahrip etmiş, fiziksel sınırların çok ötesine geçmiştir. Stelarc insan bedeninin geliştirilip, iyileştirilebileceğini ve tüm organları çıkartarak, yerine sağlam, insan yapımı organların yerleştirilmesi gerektiğini düşünüyor. Üçüncü bir el veya güçlü, sanal bir bacağın çok iyi olabileceğini söylüyor.
Sanatçı çoğu kez yoksunluk ve zorlanma yaşadığı performaslar sahneledi. Cerrahi müdahale ile kendi hücrelerinden bacağı üzerinde geliştirilmiş bir kulağı koluna naklettirerek kolunun yapısını ve görüntüsünü değiştirdi. (Resim 23-25) Bu eylemin her anını kaydederek izleyici ile paylaştı. Bir başka performansını New York sokaklarının birinde gerçekleştirdi. (Resim 26) Sanatçı, çıplak bedenini çengellerle sırtından astırarak sokağın üzerinde sallandı. Aynı eyleme galerilerde de devam etti. (Resim 27,28) 2012 yılında Armadale’de (Avustralya) yer alan bir gösteride, 40 dakika süren 16 adet köpek balığı çangelinin tek tek sırtına ve bacaklarına, takılması ile başladı ve yukarıya kaldırıldıktan sonra 20 dakika daha devam etti. (Resim 29)
Stelarc, Extra Ear: Ear on Arm, 2006, London, Los Angeles, Melbourne © 2006 Photo by Nina Sellars
Stelarc, Extra Ear: Ear on Arm, 2006, London, Los Angeles, Melbourne © 2006 Photo by Nina Sellars
Stelarc, Extra Ear: Ear on Arm, 2006, London, Los Angeles, Melbourne © 2006 Photo by Nina Sellars
Stelarc, Street Suspension, 1984.
Stelarc, Internal/External: Suspension for Obsolete Body, 80 Langton Street Gallery, San Francisco, 1983
Stelarc, Event For Lateral Suspension, Tamura Gallery, Tokyo, 12 March 1978
Stelarc, Armadale, Avustralya, 2012.
Viyana Aktivistleri’nden, Günter Brus (1938), sanatını kendine zarar verme ve sakatlama gösterileri şeklinde sunan Avusturya’lı bir sanatçıdır. Gösterilerinde, izleleyiciyi fiziksel ve zihinsel uçlara taşıyarak onlara acıyı izlettiren ve psikolojik olumsuzluklar yükleyen Brus, bedenini boyayarak, keserek ve acıyı hissederek analiz etmeye ve anlamaya çalışmıştır. (Resim 30-34) Yaptığı çalışmaların tabu olarak değerlendirilmesi 6 ay cezaevinde yatmasını gerektirmiştir.
Günter Brus, Autorretrato, 1964.
Günter Brus
Günter Brus
Günter Brus
Günter Brus
Fransız sanatçı Orlan (1947), Carnal Art (Bedensel Sanat) olarak adlandırdığı sanatsal performanslarında (Resim 35-38), 9 kez yaptırmış olduğu estetik operasyon videolarını sunmuş; bedenini ve yüzünü yeniden biçimlendirme eylemlerini izleyiciye aktarmıştır. Acıya dayanıklılığını, kitap okuyarak geçirdiği cerrahi müdahaleler boyunca kanıtlayan sanatçı, bu ameliyatlarla kendini dönüştürdüğünü ve yeniden yarattığını söylüyor. Kubilay Akman ‘Orlan: Kırılan Ten’ adlı makalesinde şunları yazmıştır:
Diana’nın meşhur burnunu, Boucher’in Europa!sının dudaklarını, Boticelli’nin Venüs’ünün çenesini, Gerome’nin Psyche’sinin gözlerini, ve Leonardo’nun Mona Lisa’sının alnını kendi yüzünde bir araya getirdi. (Akman 2006:174)
Orlan’ın tabulara meydan okuyan bu insanlık ötesi çalışması patolojik bir durum olarak görülmemiş, ancak hiçbir zaman takdir de edilmemiştir.
Orlan, Estetik Cerrahi Projesi
Orlan, Estetik Cerrahi Projesi
Orlan
Orlan, Estetik Cerrahi Projesi
Orlan, Estetik Cerrahi Projesi
Sonuç: “Sanatçı her zaman çocuk olarak var olan, ancak artık masum olmayan ve bilinçaltının baskılarından özgürleşemeyen kişidir” diyor Fransız heykeltıraş Louise Bourgeois (1911-2010).[1]
Sanat çoğu zaman, bilinçaltı baskı ve rahatsızlıklardan özgürleşmek için baş vurulan güçlü bir araç olmuş; sanatçı, sanat aracılığı ile geçmişini veya içinde bulunduğu bunalımları yansıtırken şifa bulduğu deneyimler yaşamıştır. Ancak, izleyici konumunda olan kişiler veya toplumlar, bu tür sanat yapıtları karşısında olumsuz etkiler içine girebilmekte; acı çekmek, kan akıtmak ve vahşete imrenmek gibi şiddet duyguları ile motive edilebilmektedirler.
KAYNAKÇA
ABRAMOVİÇ, Marina. Cleaning the House, Academy Editions, Art and Design Monographs, Academy Group , 1995.
AKARSU, Bedia. Felsefe Terimleri Sözlüğü, İnkılap Kitabevi, İstanbul,1998.
Alexander V. Timofeyev, Katie Sharff, Nora Burns, Rachel Outterson, ©2002
ATAKAN, Nancy. Sanatta Alternatif Arayışlar, Karakalem Kitabevi, İzmir, 2008.
BATUR, Enis. Gövdem, Sel Yayıncılık, İstanbul, 2007.
CAN, Hülya. Aristoteles’de Katharsis Kavramı – Felsefe ve Sosyal Bilimler … www.flsfdergisi.com
CEVİZCİ, Ahmet. Felsefe Sözlüğü, Say Yayınları, İstanbul, 2011.
COLLINS, Judith. Sulpture Today, Phaidon, 2007.
ELIADE, Mircae. Şamanizm (Çev. İsmet Birkan), İmge Kitabevi, İstanbul, 2006.
MANAF, Akif. Yoga Pratyahara Duyu Kontrolü ve Astral Teknikler, İnkılap Kitabevi, İstanbul, 2009.
PAK, Şeknaz. Kültür ve Sanat, Milliyet, 2002.
PATANJALI, Yoga Sutra, İçsel Özgürlüğün Yolu (Çev. M. Ali Işım), İstanbul, 2011.
TOKDEMİR, İdil. Günümüz Sanatında Mistik Etkileşimler Ve İçseli Bulma, Y.Lisans Tez Raporu, Hacettepe Üniversitesi, G.S. Heykel Bölümü, 2013:64.
http://www.nkfu.com/fakirizm-nedir-hint-fakirleri/
http://tr.wikipedia.org/wiki/Psikosomatik
http://books.google.com.tr/books/Shamanic+Self-Mutilation+Self-Initiation
https://www.google.com/The+Phuket+Vegetarian+Festival
https://www.google.com/stelarc
https://www.google.com/gunter+brus+self-mutilation
https://www.google.com/Hermann+Nitsch
https://www.google.com/abramovic+marina
[1] COLLINS, Judith. Sulpture Today, Phaidon, 2007.
