Dr. Sevda Gülakan Kaman: Felsefik Çocuk Kitaplarının Bol Ödüllü Yazarı: Leo Lionni

Share Button
“Çocuklarınızın zeki olmasını istiyorsanız onlara masal okuyunuz,
daha fazla zeki olmasını istiyorsanız daha çok masal okuyunuz.
EINSTEIN”

“Küçük Prens”in masal mı roman mı masalsı roman mı olduğu tartışıladursun, okur kitlesinin yaş aralığının sınırlandırılamayacağı konusunda herkes hemfikirdir. Bir kitabın çocuklarla yetişkinleri büyülemesi, onlara keyif vermesi ve bunu evrensel boyuta taşıması büyük bir başarıdır. İtalyan yazar Leo Lionni de felsefik masalları ve yalın öyküleri ile her yaştan okurda iz bırakmayı başarmıştır.

Leo Lionni

Kitaplarındaki biyografisinde Leo Lionni; resimli kitapları, sürekliliğini koruyan temaları, sade çizgileri ve göz alıcı kolaj kullanımları ile bilinen dünyaca ünlü tasarımcı, çizer ve grafik sanatçısı olarak tanıtılmaktadır.

1910 yılında Hollanda’da doğan yazar, İtalya’da öğrenim görmüş, çalışmalarına Amerika Birleşik Devletleri’nde devam etmiş,  1984 yılında, American Instute of Graphic Arts tarafından altın madalya ile ödüllendirilmiştir. Ölümünden sonra da 2007 yılında The Society of Illustrators’ın “Yaşam Boyu Başarı” ödülüne layık görülmüştür. Kitaplarından dördü Amerika’da her yıl en iyi resimli çocuk kitabına verilen Caldecott Ödülü’nü kazanmıştır. Chicago Tribune’ün “yalın öykünün ustası” olarak nitelendirdiği Lionni, 1999’da seksen dokuz yaşında vefat etmiştir.

Little Blue and Little Yellow

Lionni’nin torunlarına resimler çizerek öykü anlattığı, torunlarıyla yaptığı bir tren yolculuğu sırasında elinin altında resim çizecek malzeme olmadığı için bir dergiden bir mavi, bir de sarı kağıt parçası koparıp kitaplarında kullanacağı kolaj tekniğini fark ettiği not düşülür. Çocuk kitaplarında kolajı ana teknik olarak kullanan ilk illüstratör unvanını kazanan Lionni, 1959 yılında basılan ilk çocuk kitabında (Little Blue and Little Yellow)  bu tekniği kullanmıştır.

Yazarın Türkçeye çevrilen dört kitabı “Pezzettino”, “Yeşil Kuyruklu Fare”, “Frederick”, “Yüzyüz”[1] adlı kitapları, kısa sürede başarılı bir satış oranı yakalamış, kitap kurdu çocukların başucu kitaplarından olmayı başarmıştır.

Leo Lionni, “Pezzetino”da “herhalde bir başkasının parçasıyım, bir başkasına ait olmalıyım”ı sorgulayan küçük bir parçacığın (pezzetino İtalyanca’da parçacık anlamına gelmektedir) kendini bulma, tanıma yolculuğunu anlatır. Böylelikle gerek çizimleri, gerekse de sade ancak yüzeysel olmayan ve etkili üslubu ile büyükler dünyasındaki küçük çocukların endişelerine tercüman olmuştur. Yazar, eserinde sık tekrarlanan soru-cevap döngüsü ile küçük okurunun zihninde kalıcılığı sağlamış, böylelikle büyüklere ihtiyaç duymadan resimlerden hareketle kitabı okuyabilmelerine imkân vermiştir.  Çocuk dünyasını ve aidiyet, varoluş sorunsallarını irdelemesi nedeniyle “Pezzetino”nun yetişkin okurların da dikkatini çektiği, alt metninde yetişkinleri de ilgilendiren düşünsel bir yapıya sahip olduğu söylenebilir.

“Yüzyüz” kitabında ise, Samed Behrengi’nin “Küçük Kara Balığı”’ndaki kara balığı anımsatan, kardeşlerinden ve kendi gibi diğer balıklardan rengi ve hızı ile ama en önemlisi gidişe dur demeye cesaret edişi ve çözüm arayışı ile ayrılan Yüzyüz adlı bir balığın öyküsü anlatılmaktadır. “Biz”ken bir başkayız, daha güçlüyüz” önermesi taşıyan kitap bir deha, liderlik ve dayanışma methiyesi” olarak tanıtılmış; yazarına 1963 Caldecott Onur Kitabı, 1963 New York Times Yılın En İyi Resimli Kitabı 1963 ALA Dikkate Değer Kitap, 2012 Scholastic Parent&Child Çocuklar İçin En Harika 100 Kitap Seçkisi ödüllerini kazandırmış; şiirsel dili ve ip baskısını hatırlatan resimleri ile nitelikli çocuk kitapları arasında yerini almıştır.

Frederick

“Ağustos Böceği ile Karınca” masalından/fablından ilham alan “Frederick” kitabında Leo Lionni, ağustos böceği gibi çalışmayan Frederick adlı bir sanatçıyı ele alır ancak ondan farklı olarak Frederick’in soğuk kış günlerinde anlattıkları ve şiirleri kardeşlerince takdir edilir. Bu bağlamda Frederick, Ağustos böceği gibi tembellikle suçlanmaz. İşte bu yüzden yayınevinin kitabın arka kapağında yazdığı “Sanatını konuşturan ağustos böcekleri aşkına, bu kitabın tadına bakın” sloganı gayet yerindedir. Sanatçının toplumdaki önemine dikkat çeken eserde şair fare Frederick’in şiirsel üslubu, kardeşleri kadar okurunu da kendisine hayran bırakır. Yazar bu kitabı ile 1966 Caldecott Onur Kitabı, 1967 New York Times Yılın En İyi Resimli Kitabı, 1966 ALA Dikkate Değer Kitap, 1966 ABD Kongre Kütüphanesi Yılın Kitapları Seçkisi, 1967 School Library Journal Yılın En İyi Kitapları Seçkisi ödüllerine layık görülmüştür.

Yeşil Kuyruklu Fare

“Yeşil Kuyruklu Fare”nin kahramanları da “Frederick” ve “Alexander” kitaplarında olduğu gibi farelerdir. Kitap, huzur içinde yaşayan bir grup tarla faresinin, kendilerine konuk olan şehir faresinin anlattıklarının etkisiyle maske takıp bir süre sonra kendilerini taktıkları maskelerdeki vahşi hayvanlar olduklarına gerçekten inanmaya başlamalarını konu alır.

Türkçeye çevrilen bu dört kitabından hareketle Leo Lionni’nin, çocuk kitaplarının olmazsa olmazı soru cümlelerine ve tekrar eden kelime grupları ile cümle yapılarına eserlerinde sıkça yer verdiği, dili şiirsel işlevi ile kullanmasıyla imgesel bir üslup yakaladığı söylenebilir. Leo Lionni; sade dili, çizimleri-illüstrasyonları, karakterleri, basit gibi görünen ancak felsefik zeminde derinleşen temaları ile üç yaşındaki okurunun bile hafızasında iz bırakan, didaktik olmayan satır arası önermeleriyle yıllar sonra da hayatında önemli bir yer taşıyacağı, dönüp dönüp okuyacağı kitaplar yazmış bir yazardır. Çocuklarına kitap okuyan ebeveynlerin de zevk duyacağı, dramaya ve çocuk atölyelerinde işlenmeye elverişli kitaplar yazmış felsefik çocuk kitaplarının bol ödüllü üstadının tüm kitaplarının en kısa sürede Türkçeye kazandırılması kitapseverler için müjde olacaktır.

 


[1] Kitapların yayınevi Yeşil Elma’dır.

Share Button

Yorumlara kapalıdır