Doç. Dr. Ulaş Başar Gezgin: Vietnam’ın Budist Pagodaları (1)

Share Button

Pedestal,_Buddha,_Bodhisattva,_and_Monk,_view_3,_Dong_Duang,_late_9th_to_early_10th_century,_Quang_Nam_-_Museum_of_Cham_Sculpture_-_Danang,_Vietnam_-_DSC01791

ulasbasar@gmail.com

Bu yazıda Vietnam’ın belli başlı Budist pagodalarına ilişkin bilgiler veriyoruz. Vietnam’da binlerce onbinlerce tapınak ve pagoda bulunuyor. Burada yalnızca belli başlılarını tanıtıyoruz. Bu yapılarda kırmızı renk öne çıkıyor, çünkü bunun uğur getirdiğine inanılıyor. Bunlarda yaygın kullanılan bir imge nilüfer. Nilüfer, çamurlu sularda güzel güzel açan bir çiçek olduğu için Budizm’de saflığın simgesi olarak görülüyor. Birçok Buda heykeli nilüferli kaideye yerleştiriliyor.

Eski tapınak ve pagodalarda Çin harfleri görülüyor. Bunun nedeni, 20. yüzyıla gelene dek Vietnamca’nın Çin alfabesiyle yazılmış olması. Diğer bir deyişle, tapınak ve pagodalarda yazanlar Çince gibi görünse de değil, Çin alfabesiyle yazılmış Vietnamca yazılar. Vietnam’da Çin pagodaları da bulunuyor. Vietnam pagodalarında da Çin pagodalarında da tümüyle Budist öğeler görmüyoruz. Bu yapılarda Budizm’e ek olarak Taocu inançlar ve Budizm öncesi çoktanrılı inançlar da görülebiliyor. Özellikle Güney Vietnam’da, kimi yapılar, Buda’ya ya da Budist bir rahibe adanmanın yanında tanrı ve tanrıçalara adanabiliyor. Ayrıca, Japonya’daki Şinto inancına benzer bir biçimde, ölen yüce ruhların öldükten sonra tanrısallaştığına inanılıyor. Bu nedenle, Budist pagodalara ek olarak, tanrı sayılan atalara adanmış tapınaklar da var.

Budist pagodalarında genellikle havuzlu bir bahçe bulunuyor. Bu bahçenin her bir öğesi Budist inançlara gönderme yapıyor. Buda’nın görsel ve heykel biçimlerindeki temsillerinde onun çeşitli el hareketleri yaptığını ve belli tür beden duruşları sergilediğini görürüz. Bunların herbirinin Budizm’de ayrı bir anlamı var. Ayrıca, Buda’nın bir Çinli gibi temsil edildiği yapılar da var Hintli gibi temsil edildiği de. Bu, mezhep farkına işaret eder. Hintli gibi temsiller, Güney Budizmi’nin, Çinli gibi temsiller, Kuzey Budizmi’nin etkilerini yansıtır. Buda, elbette, Çinli değildi. Ancak Kuzey Budizmi, her bireyin aydınlanabileceğine, böylece Buda olabileceğine inanır. Bu nedenle, Buda’nın bir Çinli gibi temsil edilmesi aykırı bir durum değildir.

HANOY (HÀ NỘI)

Vietnam’ın başkenti ve ülkenin ikinci kenti olan Hanoy, Vietnam’ın en uzun tarihi olan kentlerinden. Budist tapınaklar ve pagodalara ek olarak kentte çok sayıda Taocu tapınağı bulunuyor. Fransız sömürgeciler tapınaklara ve pagodalara büyük zarar veriyorlar. Örneğin bugün Hanoy’un kartpostal imgelerinden biri olan merkez postaneyi yapmak için, aynı parseldeki Budist pagodasını (Báo Ân Pagodası) yıkıyorlar.

Can Kuvok Pagodası (Chùa Trấn Quốc)

Can Kuvok Pagodası, Hanoy’un ve Vietnam’ın en eski pagodalarından biri. Batı Göl’ün Cuk Bak (Trúc Bạch) Gölü’nün tarafında bulunuyor. Yapı, 6. yüzyılda yakında başka bir yerde inşa edilmiş, ırmak taşkınları nedeniyle 17. yüzyıl başında şu anki yerine taşınmış. Pagoda, bir geçitle karaya bağlanan küçük bir adada inşa edilmiş. Pagodanın bahçesinde Budistlerce kutsal sayılan bir bodhi ağacı var. Bu ağaç, 1959’da Hindistan cumhurbaşkanının Vietnam ziyareti sırasında getirilen daldan büyütülmüş. Bu dalın Buda’nın aydınlığa ulaştığı kutsal bodhi ağacından alındığı söyleniyor. Bu arada, bodhi ağacı bir tür incir ağacı, fakat meyveleri küçük oluyor.

u1
Kiin Şı Pagodası (Chùa Kiến Sơ)

Bu pagoda Vietnam ulusal tarihsel anıtlarından biri olarak kabul ediliyor. İ.S. 820’de bir Çinli Budist rahip buraya gelip pagodayı inşa edip burada yaşamaya başlıyor. O dönem Zen Budizmi’nin Vietnam’da yayılmasında etkili oluyor.

u2
Tek Sütunlu Pagoda (Chùa Một Cột)

Tek Sütunlu Pagoda, Vietnam’ın en bilinen tarihsel yapılarından biri. Bir kartpostal imgesi. Yaklaşık bin yıllık bir yapı. Vietnam imparatoru Ly Thai Tong’un (1000-1054) oğlu olmuyormuş. Birgün Budist izlekli bir düş görüyor ve sonrasında bir erkek çocuğu oluyor. Bu olayın anısına bu pagodayı gördüğü düşe benzer bir biçimde, nilüfer imgesinde inşa ettiriyor. Fransız sömürgeciler 1954’te yenilgiyi tadınca, Vietnam’dan ayrılırken bu pagodayı yıkıyorlar. Vietnamlı yurtseverlerce yeniden inşa ediliyor.

u3
Kim Lien Pagodası (Chùa Kim Liên)

Kim Lien Pagodası, 12. yüzyılda eski bir sarayın kaidesi üstünde inşa edilmiş. Hanoy’un en eski yazılı taşı (stele) bu pagodada. Pagoda, Batı Göl kıyısında, Intercontinental ve Sheraton gibi otellere yürüme uzaklığında.

u4
Li Kuvok Şı Tapınağı (Đền Lý Quốc Sư)

Li Kuvok Şı Tapınağı, dönemin Vietnam imparatorunu iyileştiren bilge-keşiş için 12. yüzyılda inşa edilmiş. Bulunduğu sokak, Hanoy’un en bilinen sokaklarından biri. Kentin merkezinde bulunan Hoan Kiem Gölü’ne yürüme uzaklığında.

u5
Non Nık Pagodası (Chùa Non Nước)

Non Nık Pagodası, Hanoy’un merkezinden 40 km. uzaklıkta bir dağ başında 110 metre yükselikte 10. yüzyılda inşa edilmiş. Göl manzaralı bir pagoda. Hanoy’un üniversite statüsündeki Budist Akademisi, bu pagoda yakınlarında yine dağ başında yeşiller içinde kurulmuş. Akademinin sayfası şurası: http://www.hvpgvn.edu.vn/ Burada 100-200 civarında rahip ve rahibe eğitim görüyor.

u6
Lang Pagodası (Chùa Láng)

12. yüzyıldan kalma olan pagoda bugün Hanoy’un en işlek ilçelerinden birinde kalmış bir köyde.

u7
Kuan Şı Pagodası (Chùa Quán Sứ)

Kuan Şı Pagodası, Hanoy Tren Garı yakınlarında 15. yüzyıldan kalma bir yapı. Bu pagoda, aynı zamanda, Vietnam Budist Şanghası’nın merkezi. Hıristiyanlık için Vatikan ne ise, burası da Vietnam Budistleri için o. Bu, hukuksal olarak tüm Vietnamlı Budistleri tek bir çatı altında toplamak için kurulmuş bir devlet kuruluşu. Aslında pagodanın adı, ‘Büyükelçilik’ anlamına geliyor. 15. yüzyılda ülkelerini temsilen Vietnam’a gelen Budist büyükelçilerin kullanımı için inşa edilmiş.

u8
Hıng Pagodası (Chùa Hương)

Bu pagoda aslında bir tane değil; Hanoy’un merkezine 60 km. uzaklığında bir kireçtaşı dağ üstünde geniş bir alanda inşa edilmiş çok sayıda pagoda, tapınak ve yapı bulunuyor. Bu arada, kireçtaşı bölgelerinin Budizm ve ondan önce gelen dinler için kutsal kabul edildiğini not edelim. Bunun ruhani değil fiziksel bir nedeni var. Bu tür alanlarda, taş oymak kolay olduğundan, oyma yerleşimler, pagodalar ve tapınaklar yaygınlaşmış. Burada her yıl gerçekleşen dinsel bayram hem çok sayıda Budist çekiyor hem de çok sayıda turist. Bayram kutlamaları 2 ay kadar sürüyor. Burası ayrıca Vietnamlı Budistlerin Hac uğraklarından biri olarak biliniyor. Bölgedeki yapılar 15. yüzyıl ve sonrasında yapılmış. Bölgedeki mağaralar da görülmeye değer. Buda’nın buraları ziyaret ettiğine inanılıyor, ancak bunun için elde somut bir kanıt yok.

u9
Tay Pagodası (Chùa Thầy)

Pagodanın adı, ‘ustanın pagodası’ anlamına geliyor. Kent merkezine 25-30 km. uzaklıkta olan pagoda, 11. yüzyılda inşa edilmiş. Bu pagoda da, Vietnamlı Budistlerin hac yerlerinden biri. Bir dağın eteğinde, yapay bir göl manzarasına sahip. Bu pagodanın adandığı rahip Vietnam’ın ünlü su kuklası tiyatrosunun öncülerinden sayılıyor. Pagodada her yıl bir kukla şenliği oluyor. Su kuklacıları hünerlerini buradaki gölde sergiliyorlar.

u10
HO Çİ MİN KENTİ

Ho Çi Min’in (eski adıyla Saygon) bir şehir olarak tarihi çok kısa: yaklaşık 300 yıl. Bu nedenle, kentteki Budist pagodaları Hanoy’daki kadar eski değil.

u11
Zaklam Pagodası (Chùa Giác Lâm)

1744’te inşa edilmiş pagoda, kentin en eski pagodalarından biri. Pagodanın bahçesindeki bodhi ağacı, 1953’te Sri Lanka’dan getirilmiş. Aynı tarihte, Buda’nın kimi kalıntıları (iddiaya göre elbette) getirilmiş.

u12
Vinnim Pagodası (Chùa Vĩnh Nghiêm)

Bu pagodanın özelliği, Vietnam-Amerikan Savaşı sürerken, 1964’te Kuzey’den gelen rahiplerin inşa ettiği bir pagoda olması. Kuzey ile Güney Budizmi arasında birtakım farklar var. Ayrıca bu pagodanın geleneksel mimariyle birlikte beton malzeme kullanan ilk pagoda olduğu ileri sürüyor. Tarihsel pagodaların çoğu ahşap. Pagodanın ağ sayfası etkin olarak kullanılıyor; Vietnamca yanında İngilizce metinlere de yer veriliyor (bkz. http://www.vinhnghiemvn.com/english/ ).

u13
Cungtam Manastırı (Tịnh Xá Trung Tâm)

1965’te kurulmuş manastır, keşişlik geleneğinin yeniden başlatıldığı yer. Bu geleneğe göre, rahipler yalınayak dolaşıp dileniyorlar. Bu manastırda çoğunlukla rahibeler var. Burada sergilenen Buda’nın yaşamını anlatan tablolar önemli. Manastır, ardında yatan düşünce gereği sessiz bir ortamda inşa edilir. Ancak kent hızlı büyüdüğü için artık manastırın bulunduğu bölge çok gürültülü.

u14
Kuvanam Pagodası (Chùa Quan Âm)

Bu pagoda Vietnam değil Çin Budizmi’ne dayandığı için ayrı bir yere sahip. Kentin Çin mahallesinde bulunuyor. Pagodada kullanılan şeftali imgesi ölümsüzlüğü simgeliyor. Şeftalinin Avrupa dillerindeki adı İran’a (Persia) gönderme yapsa da (çünkü Avrupalılar şeftalinin anayurdunun İran olduğunu sanıyordu), çeşitli araştırmalarda meyvenin anayurdunun Çin olduğu bulunuyor. Bu pagodadaki duvar kabartmaları önemli. Pagodada sık kullanılan bir imge, ejderha.

u15
Van Han Zen Manastırı (Thiền viện Vạn Hạnh)

Bu manastır, Zen Budizm’e bağlılığı dolayısıyla diğerlerinden ayrılıyor. Savaşın bitiminden önce Güney Vietnam Budizmi’nin merkezi idi. Bugün hem şangha (Budizm’in Vatikanı) hem de Vietnam Budist Araştırmaları Merkezi olarak işlev görüyor.

u16
Salıy Pagodası (Chùa Xá Lợi)

Salıy Pagodası, Ho Çi Min Kenti’nin en büyük pagodası. 1956’da inşa edilen yapı, 2500 m2’lik bir alana kurulmuş. Savaş yıllarında çok iyi bilinen bir pagoda, çünkü Vietnam halkını zorla Katolik yapmaya kalkan Amerikancı Güney Vietnam hükümeti, Budizm’le mücadele adına bu pagodaya baskınlar düzenleyip rahip ve rahibelere rastgele ateş açıp ortalığı yakıp yıkıyor. Savaş sırasında hükümeti protesto için kendini yakan rahip Thích Quảng Đức’ın kömürleşmiş kalbi burada saklanıyor. Pagoda, adını, ‘kutsal emanet’ten alıyor. Yapı, Buda’nın bir kalıntısına ev sahipliği yapmak üzere inşa edilmiş. Pagodanın duvarlarındaki Buda’nın yaşamını anlatan kabartmalar Vietnam’ın önde gelen sanatçılarından birine ait.

Share Button
Doç.Dr.Ulaş Başar Gezgin

Hakkında Doç.Dr.Ulaş Başar Gezgin

1978 İstanbul doğumlu Gezgin, Türkiye, Vietnam, Tayland ve Malezya’da 17 yıl ders verme deneyimine ve Yeni Zelanda (doktora), Avustralya (ortak proje) ve Latin Amerika’da (gazetecilik) araştırma deneyimine sahip bir akademisyen-yazardır. Araştırma ve öğretim konuları, iletişim, psikoloji, eğitim bilimleri, şehir plancılığı, Asya çalışmaları vb. gibi geniş alanları kapsamaktadır. Eğitimini Darüşşafaka, Boğaziçi Üniversitesi, ODTÜ ve yurtdışında tamamlayan Gezgin’in yayınlanmış 14 kitabı, internette yayınlanmış 16 elektronik kitabı, yayınlanmayı bekleyen 5 kitabı olmak üzere toplam 35 kitabı ve çok sayıda kitap bölümü, makalesi, gazete yazısı ve yazınsal çalışmaları bulunmaktadır. Akademik çalışmalar dışında, çeşitli dergi ve gazetelere köşe yazıları yazmakta; şiir, şarkı sözü, şarkı, deneme, yazınsal inceleme, öykü, film öyküsü, film çözümlemesi, masal ve roman türlerinde yapıtlar vermekte ve çeşitli ülkelerden şairleri ve şarkıcıları Türkçe’ye kazandırmaktadır. Son dönem çalışmalarına yazın ve toplumbilim tartışmalarıyla yüklü güncelerini de katmıştır. Çalışmalarını Orta Vietnam kenti Hoi An’da, 1983’de babasının ölümünün ardından 2017’de yitirdiği annesinin anısı için oluşturduğu Edibe Gezgin Sanat Evi’nde sürdürmektedir. 1990’dan bu yana tüm yapıtlarının dökümü için bkz. Gezgin Kaynakça (1990- ) https://www.slideshare.net/dr_gezgin/gezgn-kaynaka

Yorumlara kapalıdır