Doç. Dr. Ulaş Başar Gezgin: Vietnam’da Kültür-Sanat (3): Savaşla Değil Barışla

Share Button

Le Ba Dang 1

03.04.2015, Hoi An, Vietnam

Vietnam’da kültür-sanat alanında son zamanların en önemli gelişmelerinden biri, Vietnam’ın tapınaklarında ve anıtlarında görülebilecek geleneksel taş aslanların üç boyutlu fotoğraflar olarak internete aktarılması(1). Siteyi oluşturanın, babası heykeltraş olan bir lise öğrencisi olması, aslında herkesin sanat için bir şeyler yapabileceğinin bir göstergesi. Sanatçı olamıyorsan, sanata destek ol, destek olamıyorsan korunmasına ve gelecek kuşaklara aktarılmasına yardımcı ol. Genç sanat dostunun amacı, ilerleyen yıllarda bir sanal Vietnam kültürel mirası müzesi oluşturmak. Diğer bir deyişle, aslanların ötesine geçip her tür sanat nesnesini kayıt altına almayı planlıyor. Bunun için dünya müzeleri arasında Vietnam yapıtlarını sergileyenlerden bu nesneleri kayıt altına almak için izin istiyor.

PICT0610

Hanoi Sinemateki’nde bu ay Oscar Ödülü’nü daha yeni alan ‘Birdman’ gibi filmler dışında, klasiklere de yer veriliyor. Kazancakis’in romanından uyarlanan ‘Gerçeğe Son Çağrı’ (The Last Temptation of Christ, 1988, yönetmen Martin Scorsese) gösterimde. Sinematek dışındaki sinemalarda, Türkiye’de gördüğümüz aynı Hollywood yapımlarına ek olarak birkaç Hollywood taklidi yerli yapım yer alıyor. Yine Türkiye’de de olduğu gibi, ticari filmlerin sayısı artarken, uluslararası film ödüllerine değer görülen yerli yapımların sayısı da yavaş yavaş artıyor.

Birkaç hafta önce Vietnam-Amerikan Savaşı dönemindeki devrimci propaganda posterleri CNN’e haber oldu(2). Dikkat çekici olan, bunlarda kadın savaşçılara sık sık yer verilmesi ve anonim eserler olması beklenen posterlerin çoğunlukla imzalı olmasıydı. O zamanlar kültür cephesinin askerleri olarak tariflenen sanatçıların konumunda (yani bir tür “Pablo Picasso’nun askerleriyiz” durumu) o günden bugüne çokça değişiklik oldu. Toplumsal gerçekçilik akımı, geçmişe ve yaşlı kuşağa (özellikle de Sovyetler’de sanat eğitimi almış kuşağa) özgü bir olgu olarak değerlendirilirken, özellikle Avrupa’da ve ABD’de eğitim almış olan genç kuşak ve aileleri savaş sırasında bu ülkelere kaçmış olan ve yakın zamanlarda ülkeye dönen dış Vietnamlı ya da deniz aşırı Vietnamlı sanatçılarla (bunlara ‘Viet kieu’ deniyor) bambaşka bir yöne evriliyor. Ne posterlerde ne de sanatta eski tat ve eski heyecanlar var. Ayrıca kentleşme nedeniyle, Vietnam sanatında daha kentli izlekler görülüyor artık. Güncelliği dolayısıyla değil ama bir tür nostalji duygusuyla, propaganda posterleri ara ara sergileniyor. Bu sergilerden biri de önümüzdeki günlerde Ho Çi Min Kenti Güzel Sanatlar Müzesi’nde açılacak.

Le Ba Dang

Geçtiğimiz haftalarda, bir ölüm haberi, Vietnam sanat dünyasını yasa boğdu. 1921 doğumlu olan Vietnamlı ressam Le Ba Dang (Vietnamca yazılışıyla Lê Bá Đảng), geçtiğimiz 10 Mart’ta ışıklara uğurlandı(3). 2. Paylaşım Savaşı sırasında Paris’e göçen ressam, Nazi karşıtı direnişe katılıp tutsak edilmişti. Savaş sonrasında sanat çalışmalarını aynı kentte sürdürmüştü. Asya ve Avrupa resmi arasında bir köprü olarak değerlendirilen sanatçının(4) 2006’dan bu yana memleketi olan Hue şehrinde (Orta Vietnam) kendi adına bir sanat vakfı, sanat müzesi ve sanat merkezi bulunuyor. Bu merkez, sanatçının çalışmalarına ek olarak Vietnamlı sanatçıların yapıtlarını da sergiliyor. Müze, turistlerin de gözdesi(5).

Yazımızı Vietnam sanatına dahil edilemeyecek ama Vietnam’a dair sanata dahil edilebilecek bir haberle bitirelim: ABD’de birçok Vietnam Anıtı bulunuyor. Bunlar Vietnam’da düşen ‘kahraman Amerikan askerleri’ni anan heykeller. Bunlardan birisinin üstünde çocuklar oyun oynarken çekilen fotoğraf, Amerikan basınında öfke dolu yorumlara yol açtı! “Amerika için düşenlere bu nasıl saygısızlık”mış vb. vb. Duyan da vatan savunmasında kendilerini feda etmişler sanır. Bu tür şovenistlikler, savaşın öbür tarafında bulunmuyor. Vietnam’daki temel eğilim, “savaş bitti, tarih oldu; artık ülkemizi kuruyoruz” biçiminde özetlenebilir. Ancak, Amerika’da bir kuşak için savaş bitmemiş gibi görünüyor. Birçok Amerikalı Vietnam ‘gazi’si, Vietnam’ı ziyaret edip savaşı zihninde bitirmişken, yine de hatırı sayılır büyüklükte bir kesim için bitmemiş bir savaş bu. Tüm dünyada barış olsun da varsın çocuklar anıtlarda oynasın… Bu kadar basit bir talep bile, ulaşılmaz gibi görünüyor o coğrafyada. Aslında bu örnekte, Vietnam sanatının Vietnam’la kısıtlanamayacağını da görüyoruz. Vietnam, 40 yıl sonra Amerika’da özellikle 60’lı yaşlardaki kuşak tarafından tartışılmaya devam ediyor. Belki ABD’nin yenilmesiyle ilgili bir durum bu… Çünkü başka savaşların bu kadar uzun yıllar konuşulduğunu görmüyoruz. Vietnam’ın savaşla değil barışla anıldığı bir gelecek dileğiyle…

DİPNOTLAR:
1. bkz.www.vr3d.vn
2. bkz. http://edition.cnn.com/2015/03/17/travel/cnngo-travel-vietnam-propaganda-poster-art/
3. Sanatçının sitesi ne yazık ki yalnızca Vietnamca: http://www.lebadang.org/
4. Kimi yapıtları için bkz. http://peterkreetart.blogspot.com/2012/11/vietnamise-art-le-ba-dang.html ve http://www.findartinfo.com/english/list-prices-by-artist/55327/le-ba-dang.html )
5. bkz. http://www.tripadvisor.com/Attraction_Review-g293926-d7019039-Reviews-Le_Ba_Dang_Art_Museum-Hue_Thua_Thien_Hue_Province.html  
Share Button
Doç.Dr.Ulaş Başar Gezgin

Hakkında Doç.Dr.Ulaş Başar Gezgin

1978 İstanbul doğumlu Gezgin, Türkiye, Vietnam, Tayland ve Malezya’da 17 yıl ders verme deneyimine ve Yeni Zelanda (doktora), Avustralya (ortak proje) ve Latin Amerika’da (gazetecilik) araştırma deneyimine sahip bir akademisyen-yazardır. Araştırma ve öğretim konuları, iletişim, psikoloji, eğitim bilimleri, şehir plancılığı, Asya çalışmaları vb. gibi geniş alanları kapsamaktadır. Eğitimini Darüşşafaka, Boğaziçi Üniversitesi, ODTÜ ve yurtdışında tamamlayan Gezgin’in yayınlanmış 14 kitabı, internette yayınlanmış 16 elektronik kitabı, yayınlanmayı bekleyen 5 kitabı olmak üzere toplam 35 kitabı ve çok sayıda kitap bölümü, makalesi, gazete yazısı ve yazınsal çalışmaları bulunmaktadır. Akademik çalışmalar dışında, çeşitli dergi ve gazetelere köşe yazıları yazmakta; şiir, şarkı sözü, şarkı, deneme, yazınsal inceleme, öykü, film öyküsü, film çözümlemesi, masal ve roman türlerinde yapıtlar vermekte ve çeşitli ülkelerden şairleri ve şarkıcıları Türkçe’ye kazandırmaktadır. Son dönem çalışmalarına yazın ve toplumbilim tartışmalarıyla yüklü güncelerini de katmıştır. Çalışmalarını Orta Vietnam kenti Hoi An’da, 1983’de babasının ölümünün ardından 2017’de yitirdiği annesinin anısı için oluşturduğu Edibe Gezgin Sanat Evi’nde sürdürmektedir. 1990’dan bu yana tüm yapıtlarının dökümü için bkz. Gezgin Kaynakça (1990- ) https://www.slideshare.net/dr_gezgin/gezgn-kaynaka

Yorumlara kapalıdır