Doç. Dr. Ulaş Başar Gezgin: Vietnam’da 2015’in Son Büyük Güzel Sanatlar Sergisinin Ardından

Share Button

20151217_155042

Vietnam’da geçen yılın son büyük güzel sanatlar sergisi yılın son haftalarında başkent Hanoi’da idi. Vietnam sanatının son 5 yılından çalışmaları sunan sergide yer alan 409 eser hem serginin kapsamı hem de akım, yaklaşım ve izlekler bağlamındaki çeşitliliğiyle oldukça ilgi uyandırıcıydı. Vietnam, diğer ülkelerdeki sanatsal gelişmeleri yakından izleyen sanatçılara sahip bir ülke. Fransız sömürgeciliğinden önceki dönemde Vietnamlı sanatçılar eski ve uzun sömürgeci olan Çin’den yoğun etkiler taşıyordu. Bu etkileri halk sanatlarında görmeye devam ediyoruz. Fransız sömürgeciliği dönemi, sömürgeciliğe karşı çıkan birçok sanatçıda bile Fransız sanatını izleme gibi bir eğilim doğurmuştu. 1945’te gelen bağımsızlık ve sonrasındaki 30 yıllık savaş döneminde ise, Kuzey Vietnam sanatı Sovyetler Birliği’nden, Güney Vietnam sanatı ise Amerika’dan yoğun etkiler taşıyordu. 1975’te, savaşın bitiminde, Kuzey’in galip gelmesiyle Vietnam sanatı üstünde Sovyet etkileri devam etse de, önce 1986’da Sovyet yardımının kesilmesi ve sonrasında büyük dağılmayla birlikte Vietnam sanatının etki odakları da çeşitlenmeye başladı. Bu sanatsal etkiler, yurtdışında eğitim gören ya da yaşayan Vietnamlı sanatçılar, ülkeler arası sanatçı değişim programları ve Avrupa ülkelerinin Vietnam’daki kültürel etkinlikleri eliyle yaygınlaşıyordu; bugün de öyle. İşte son büyük sergide de bütün bu etkiler bir arada görülüyordu: Bir yandan Sovyet gerçekçiliği; diğer yandan savaş dönemini yansıtan ya da dolaylı olarak gönderme yapan çalışmalar; bir yandan soyut çalışmalar, diğer yandan güncel ve sıradan olana vurgu yapan çalışmalar…

20151217_154459

Bir Vietnam klasiği olarak, sergi girişlerinden birinde Ho Amca heykeli vardı; bir diğer girişte ise savaş döneminden şehit analarına gönderme yapan yarı-soyut bir heykel. Sergide, şehit analarını temsilen geçen yıl Orta Vietnam’da inşa edilmiş olan 18 metre yüksekliğindeki ve 120 metre genişliğindeki heykelin fotoğrafı da vardı. Savaşa ilişkin diğer çalışmalarda, köyünü ziyarete gelen askerler, dağ halkları, cepheye mühimmat taşıyan köylüler, aileleriyle vedalaşan askerler, sığınakta gizlenen köylüler ve onların kandil ışığında kitap okumaya çalışan çocukları, çatışma anları, sırtlarında pirinç taşıyan yerli halklar, barışın gelmesiyle askerlerle birlikte beyaz güvercinleri azat eden beyaz giysili kızlar, cephedeki askerlerle konuşan Ho Amca, savaş sırasında dereyi yürüyerek geçen Ho Amca, cephede defterine not alan Ho Amca, limanda gitar çalıp şarkı söyleyen denizciler, savaş uçakları ve çocuk, savaş gazileri vd. öğeler öne çıkıyordu. Bu çalışmaların kimilerinde büyük muz yaprağı imgesinin kullanılması dikkat çekiciydi.

20151217_155215

Heykellerde ise, torunlarını hamakta uyutan nine, oyun oynayan kardeşler, bisikletliler, çıplak olarak bisiklete binen şişman bir kadın, altılı tek bir bisiklete binen bir arkadaş grubu, bebeğini emziren bir kadın, bebeğini koynunda uyutan bir kadın, bisikletli aşıklar, geleneksel giysileriyle yerli bir erkek vd. konu edinilmişti. Bu çalışmalarda en çok bisiklet ve kadın izleklerinin yer aldığını söyleyebiliriz. Vietnam’da bisiklet, eskisi kadar yaygın değil. Dünyanın kişi başına en çok motosiklet düşen şehri, Vietnam’ın en büyük şehri olan Ho Çi Min Şehri (eski adıyla Saygon). Fakat bu motosiklet çokluğu yerine bisikletin sanatta daha çok yer bulması, nostaljiklikle ilişkilendirilebilir belki.

20151217_160527

Sergi, hayatın değişik kesimlerinden ve anlarından portreler sunuyordu: Nineler, dedeler, motosikletliler, ken (geleneksel bir kamış çalgı) çalan kuşçu, Vietnam’ın simgesi olan koni şapkalarla tarlada çalışan köylüler, kumsaldaki yıkıntıdan karşıdaki tekneye bakan köpekli bir adam, mağazada giysi seçenler, dağda odun taşıyan kadınlar, Vietnam’ın Hindu-Müslüman azınlığı olan Çamlar, havuzda yüzenlerin su altı görüntüleri, balıkçılar, atlar ve kadınlar, çok kedili genç bir kadın, bulutlar içinde hepsi beyaz giysili müzisyen kızlar, başkentte yapımı süren havaray ve çevresindeki trafik, düğün yemeği, arkasında Guernica’yla poz vermiş tiyatrocu genç kız, spor yapan genç kız, köylü çocuklar, KFC’nin karşısında sigara tüttüren yağmurluklu kadın, uykuya dalmış bir bebek, hülyalara daldıran yüz ifadeleriyle bar kadınları, havuzda can simidine oturmuş çocuklar vd. Güncel yaşam dışında, tarihi dönemlerdeki günlük yaşantılara gönderme yapan çalışmalar da vardı ki, bunlar genellikle lake olmaları dolayısıyla diğer çalışmalardan ayrılıyorlardı. Geleneksel müzik grubu betimlemesi dikkate değerdi. Bir diğer tabloda ise, Vietnam kadınının eski (geleneksel giysili) ve yeni (mini etekli) görüntülerini bir arada görüyorduk. Bir genç kadının değişik hallerini gösteren tablo da anmaya değerdi. Bunun dışında sergi çok sayıda soyut çalışmaya ev sahipliği yapıyordu.

20151217_162258

Sergide birçok sanat dalıyla işlenen bir konu, akıllı telefonların hayatımızda kapladığı büyük yerdi. 8 kişilik akıllı telefonlu bir heykele ek olarak, otobüste telefonlarıyla uğraşan büyükler arasında yapayalnız kalan kız çocuğu tablosu (elindeki su dolu poşette görülen balığı da analım), ona benzer bir diğer otobüs tablosu ve birbirinin üstüne çıkmış üç akıllı telefonlu insanı heykelleyen çalışma, aşağı yukarı aynı konuya dokunuyordu. Sergi ayrıca, video, enstelasyon ve rölyef gibi değişik sanat dallarına ait eserlere de yer veriyordu. Bu kadar uzun bir süreyi bu kadar geniş bir biçimde kapsayan sergi, Türkiye’deki benzerlerinin tersine sessiz sedasız bir biçimde başladı ve bitti. Ücretsiz olan serginin ziyaretçisi çok oldu, ama aynı zamanda pazarlamadan uzak bir sergi oldu. Zaten kurtuluş yıldönümleri için temsili olarak düşman tepeleme gösterileri yerine konser veren, sergi açan bir ülke Vietnam. Sanatın toplumdaki rolü de ekonomiyle ilişkisi de daha farklı bir biçimde konumlanmış durumda. 10.01.2016, Hoi An, Vietnam, ulasbasar@gmail.com

20151217_162614

Share Button
Doç.Dr.Ulaş Başar Gezgin

Hakkında Doç.Dr.Ulaş Başar Gezgin

1978 İstanbul doğumlu Gezgin, Türkiye, Vietnam, Tayland ve Malezya’da 17 yıl ders verme deneyimine ve Yeni Zelanda (doktora), Avustralya (ortak proje) ve Latin Amerika’da (gazetecilik) araştırma deneyimine sahip bir akademisyen-yazardır. Araştırma ve öğretim konuları, iletişim, psikoloji, eğitim bilimleri, şehir plancılığı, Asya çalışmaları vb. gibi geniş alanları kapsamaktadır. Eğitimini Darüşşafaka, Boğaziçi Üniversitesi, ODTÜ ve yurtdışında tamamlayan Gezgin’in yayınlanmış 14 kitabı, internette yayınlanmış 16 elektronik kitabı, yayınlanmayı bekleyen 5 kitabı olmak üzere toplam 35 kitabı ve çok sayıda kitap bölümü, makalesi, gazete yazısı ve yazınsal çalışmaları bulunmaktadır. Akademik çalışmalar dışında, çeşitli dergi ve gazetelere köşe yazıları yazmakta; şiir, şarkı sözü, şarkı, deneme, yazınsal inceleme, öykü, film öyküsü, film çözümlemesi, masal ve roman türlerinde yapıtlar vermekte ve çeşitli ülkelerden şairleri ve şarkıcıları Türkçe’ye kazandırmaktadır. Son dönem çalışmalarına yazın ve toplumbilim tartışmalarıyla yüklü güncelerini de katmıştır. Çalışmalarını Orta Vietnam kenti Hoi An’da, 1983’de babasının ölümünün ardından 2017’de yitirdiği annesinin anısı için oluşturduğu Edibe Gezgin Sanat Evi’nde sürdürmektedir. 1990’dan bu yana tüm yapıtlarının dökümü için bkz. Gezgin Kaynakça (1990- ) https://www.slideshare.net/dr_gezgin/gezgn-kaynaka

Yorumlara kapalıdır